Cú nước rút dang dở của Brobbey và bài toán số 9 mà Hà Lan chưa trả lời

Phút bảy mươi mấy, Brian Brobbey bứt tốc. Anh đuổi theo một đường chuyền dài, cái kiểu bóng mà chỉ những tiền đạo còn tin vào đôi chân mình mới dám đuổi. Rồi anh dừng lại. Bàn tay đưa ra sau, nắm lấy gân kheo. Không va chạm, không ai ngã lăn. Chỉ là một bên đùi tự nói lời từ chối, giữa buổi tối mà đội tuyển Hà Lan rời sân với tỷ số 1-1 trước Đức.

Trên khán đài, không ai la ó. Nơi đường biên, ban huấn luyện chỉ đổi mắt nhìn nhau.

Gương mặt cầu thủ kể trận đấu mà bảng tỷ số không bao giờ hiển thị. Một cái nhăn mày, một bước chân khựng lại, một bàn tay ghì lấy sau đùi — đó là những dòng chữ mà không cột thống kê nào ghi được. Tôi không nhớ tỷ số trận đấu hôm ấy. Tôi nhớ bàn tay Brobbey đưa ra sau.

Vài phút sau, trên sóng truyền hình, một cựu danh thủ đùa rằng “ai đó đã chui vào xe của tôi ở Enschede”. Câu đùa ấy nhắc đến một cái tên chưa ai nói ra, và nó nói ra tất cả. Enschede là nơi Wout Weghorst đang chơi bóng. Trong làng bóng đá, khoảng cách địa lý đôi khi được dùng như một lập luận.

Chấn thương ấy vượt ra ngoài một pha bóng. Nó mở ra một câu hỏi: Hà Lan sẽ chơi hàng công theo cách nào?

Hà Lan không thiếu nhân tài. Tuyến giữa của họ vẫn có người cầm nhịp, hàng thủ vẫn có những cái tên đá ở đỉnh châu Âu. Nhưng ở vị trí trung phong, khoảng trống rộng hơn vẻ ngoài. Chính những người trong cuộc cũng thừa nhận: không có nhiều lựa chọn khác.

Vấn đề này không mọc lên trong một đêm. Nó là kiểu vấn đề mà một nền bóng đá chỉ nhận ra khi cần đến nó nhất — khi một cái gân kheo buộc cả hệ thống phải tính lại.

Trong trận với Đức, Mexx Meerdink có màn ra mắt. Một tiền đạo trẻ được tung vào một trận đấu lớn là một tín hiệu: ban huấn luyện chấp nhận thử nội bộ trước khi quay về những gương mặt quen. Nhưng cùng lúc, thông điệp từ phòng thay đồ vẫn là: sẽ gọi thêm người. Chưa biết là ai. “Tôi không biết là ai. Chúng tôi sẽ quyết định bây giờ.” Một câu nói giữ lại quyền tự quyết, và cũng là một câu nói cố tình để ngỏ.

Rồi thì các bình luận viên nổ ra. Weghorst. Rồi lại Weghorst. Rồi vẫn Weghorst. Một cái tên được lặp lại đủ nhiều lần sẽ bắt đầu nghe như một sự thật.

Chọn ai thay Brobbey không dừng ở việc chọn người giỏi hơn. Ba cái tên được nhắc đến đại diện cho ba hình học tấn công khác nhau, và chọn cái nào sẽ đổi cả cách Hà Lan lên bóng.

Brobbey là mẫu số 9 cơ động. Anh ép, anh chạy vào khoảng trống sau lưng hàng thủ, anh buộc đối phương phải lùi sâu để đối mặt tốc độ. Khi anh có mặt, hàng công Hà Lan có thể chơi bằng những đường chọc khe và những pha bứt phá. Một nửa sức mạnh của hệ thống nằm ở khả năng biến một đường chuyền bình thường thành một cơ hội. Tiền vệ không cần làm gì phi thường; chỉ cần đưa bóng vào đúng khoảng trống mà anh đã bắt đầu chạy.

Weghorst thì khác hẳn. Anh là mẫu trung phong cổ điển — cái đích để bóng hướng tới. Sức mạnh không chiến, khả năng giữ bóng quay lưng, làm tường cho tuyến hai băng lên. Chọn anh, Hà Lan chuyển từ “chạy sau lưng” sang “đưa bóng ra biên rồi tạt vào”. Lối chơi trực diện hơn, phụ thuộc vào những quả tạt, những pha bóng hai và những tình huống tranh chấp trong vòng cấm.

Sự thay đổi này không đến từ phong độ. Nó đến từ bản sắc. Khi một đội chuyển từ mẫu số 9 cơ động sang mẫu trung phong, cả nhịp pressing lẫn thời gian kiểm soát bóng đều đổi theo. Ít bóng chạy sau lưng hàng thủ hơn, nhiều bóng chết hơn, nhiều tình huống cố định hơn. Hậu vệ biên phải dâng cao và tạt nhiều hơn. Số 10 phải chơi gần vòng cấm hơn thay vì lùi sâu điều bóng.

Depay là mẫu thứ ba. Anh lùi sâu, cầm bóng, đôi khi trở thành một “số 9 giả”. Nếu chọn Depay, hàng công Hà Lan chơi bằng kết nối, không phải bằng đích đến. Bóng đi qua chân anh nhiều hơn, và những người khác phải chạy thay anh. Đó là một lối chơi đòi hỏi sự hiểu nhau rất cao, bởi nó sống bằng những pha phối hợp chứ không sống bằng những quả tạt.

Vậy nên khi có người nói Weghorst “đang có phong độ tốt ở Twente”, câu nói đó đúng nhưng chưa đủ. Phong độ chỉ cho biết một cầu thủ đang chơi tốt trong vai trò nào. Câu hỏi thật nằm ở chỗ khác: Hà Lan đang cần vai trò đó, hay cần một vai trò khác hẳn? Sự lựa chọn giữa Weghorst và Depay không phải cuộc thi về chất lượng cầu thủ, mà là cuộc thi giữa hai ý niệm về bóng đá Hà Lan.

Nếu chọn Weghorst, mối đe dọa từ bóng cố định tăng rõ rệt. Một trung phong cao to trong vòng cấm biến một quả phạt góc thành gần như nửa cơ hội. Đổi lại, tốc độ chuyển đổi từ phòng ngự sang tấn công — thứ vũ khí mà mọi đội bóng lớn đều muốn giữ — sẽ chậm lại. Bóng đến chân anh, và cả thế trận phải chờ anh.

Đây là kiểu quyết định mà người ta chỉ thấy hậu quả sau vài tháng, không phải sau một buổi tối. Một đội tuyển phải gọi lại một trung phong từng trải để xử lý một chấn thương đang nói lên điều gì đó về đường ống đào tạo tiền đạo của chính họ. Meerdink ra mắt là mặt trái của cùng một tấm huân chương: có người trẻ để thử, nhưng chưa có người trẻ nào đủ chắc để tin. Trong bóng đá đỉnh cao, một cuộc gọi bổ sung luôn mang theo một lời thú nhận, dù nó được nói ra lịch sự đến đâu.

Còn một lớp nữa ít được nhắc tới. Khi một cầu thủ đang đá cho một câu lạc bộ tầm trung được triệu tập, giá trị thị trường của anh ta và độ phủ sóng của câu lạc bộ chủ quản đều tăng lên. Với Weghorst, một suất lên tuyển không chỉ là vinh dự; nó là một tấm danh thiếp được đóng dấu. Người đại diện của anh có đủ lý do để muốn câu chuyện này được kể to hơn. Trong kỳ chuyển nhượng, tiếng vang của một suất lên tuyển đôi khi đáng giá hơn cả bàn thắng.

Khi tin về chấn thương của Brobbey lan ra, công chúng không được cho thời gian để tự hỏi. Họ được kể sẵn câu trả lời. Weghorst trở thành một kết luận trước khi kịp trở thành một khả năng. Nhiều bình luận viên hàng đầu lặp lại cùng một cái tên trong vòng vài giờ — hiện tượng buồng vang quen thuộc của làng bóng đá hiện đại. Một chấn thương, và ngay lập tức có một sự đồng thuận được dựng sẵn.

Nhớ cho kỹ: điều duy nhất được phía đội tuyển xác nhận là họ sẽ gọi thêm người. Danh tính thì không. Toàn bộ câu chuyện về Weghorst, vì thế, là một suy đoán được khoác áo tin tức — dạng nội dung đặc trưng của kỳ chuyển nhượng và của những buổi phát trực tiếp.

Cái bẫy nằm sau đó. Khi dư luận đã viết sẵn đội hình, huấn luyện viên rơi vào thế phải chứng minh mình không ngốc nếu chọn người khác. Nếu ban huấn luyện gọi Depay, áp lực sẽ đổ về phía họ. Quyền tự quyết bị bào mòn không phải bằng công kích, mà bằng sự “hiển nhiên” của một cái tên.

Tôi từng chứng kiến điều tương tự với chính mình. Năm hai mươi tám tuổi, trong một trận derby ở Bắc Kinh, một vị khách mời nói trước micro rằng phụ nữ xem bóng đá thường chỉ nhìn cầu thủ đẹp trai. Tôi không đáp lại tại chỗ. Sau đó, tôi thức trắng để viết về sơ đồ chiến thuật mà đội khách dùng để bóp nghẹt tuyến giữa đội nhà. Người ta nói tôi chỉ biết nhìn mặt. Ừ, vì tôi tin mặt là nơi trận đấu ký gửi nỗi đau. Nhưng mặt không bao giờ là toàn bộ câu trả lời — và một cái tên được nhắc quá nhiều cũng vậy.

Có một vấn đề nữa, thuộc về tính chính xác. Trong lúc các bản tin chạy đua, một vài nội dung lan truyền đã gán cho đội tuyển Hà Lan một huấn luyện viên không đúng với thực tế. Chi tiết nhỏ ấy nói lên nhiều điều: khi tốc độ vượt qua kiểm chứng, ngay cả những dữ kiện cơ bản nhất cũng bị bẻ cong. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, những bản tin ra đời ngay trong đêm trực tiếp thường mắc đúng lỗi này — nhanh, to, và đôi khi sai ở nền móng.

Với một đội tuyển, sai ở nền móng nghĩa là mọi kết luận phía sau đều phải cầm lên rồi đặt xuống. Ai là huấn luyện viên. Ông ấy chọn ai. Vì sao. Ba câu hỏi ấy, nếu câu đầu đã sai, hai câu sau chỉ còn là tiếng vọng.

Hà Lan sẽ trả lời trong vài ngày tới, bằng một cái tên. Nhưng câu trả lời thật không nằm ở cái tên. Nó nằm ở kiểu bóng mà họ chọn để chơi: bóng chạy sau lưng hàng thủ, hay bóng đưa lên đầu một trung phong.

Một đội bóng lớn không sụp đổ vì yếu. Nó sụp đổ vì người ta quen nhìn nó đứng vững, rồi bất ngờ phát hiện chỗ đứng ấy được dựng bằng những giả định chưa từng được kiểm tra. Hà Lan không sụp đổ vì mất Brobbey. Nhưng cách họ phản ứng với mất mát ấy sẽ cho thấy họ đang đứng trên nền gì.

Còn Brobbey, người đã bứt tốc rồi dừng lại, sẽ trở về phòng y tế với một câu hỏi chưa có lời đáp: liệu đôi chân đã tin anh trở lại chưa. Chấn thương không hỏi ý kiến ai. Nó chỉ đến, và để lại một khoảng trống đúng bằng kích thước của người vắng mặt.

Đội tuyển Hà Lan sẽ chọn một người. Nhưng trận đấu thật của họ trong vài tháng tới là trận đấu để trả lời xem họ là ai khi không còn tiền đạo mình muốn.