Ai Cập không phụ thuộc vào một cá nhân nào? Hossam Hassan và mâu thuẫn quanh sự vắng mặt của Salah

Đêm đó, trên khán đài sân vận động ở Cairo, tôi có cảm giác như đang xem một đội bóng cố trốn tránh câu chuyện của chính mình. Ai Cập vừa đè bẹp Nam Sudan 5-0 trong khuôn khổ vòng loại AFCON 2027, nhưng gần như không ai trong phòng họp báo sau trận nói về năm bàn thắng ấy. Tất cả câu hỏi đều xoay quanh một chiếc ghế trống trên băng ghế dự bị, một cái tên không xuất hiện trong danh sách thi đấu: Mohamed Salah. Sự vắng mặt của Salah không có gì bí mật. Liên đoàn bóng đá Ai Cập (EFA) đã ra thông cáo giải thích rằng đội trưởng không thể thi đấu vì điều kiện sân nhân tạo. Nhưng chỉ vài giờ sau, HLV trưởng Hossam Hassan, một huyền thoại của bóng đá Ai Cập, nói với các nhà báo rằng cầu thủ này vắng mặt vì "lý do cá nhân". Hai phiên bản, một sự thật. Điều đó khiến tôi nhớ đến một nguyên tắc tôi giữ suốt ba thập kỷ theo dõi bóng đá trẻ: dữ liệu có thể nói dối, còn con người luôn thành thật. Có lẽ cả hai đều đúng, nhưng rõ ràng ai đó đang giữ lại một phần. Tôi đến Cairo không phải để đưa tin về đội tuyển quốc gia. Suốt sự nghiệp, tôi gắn với bóng đá trẻ Đông Nam Á, với những lò đào tạo ở Cebu, Hà Nội, Bangkok. Nhưng khi một trong những đội mạnh nhất châu Phi có màn trình diễn gây tranh cãi ngay ở vòng loại, tôi biết rằng câu chuyện bóng đá không nằm ở kết quả. Nó nằm ở cách Liên đoàn và vị HLV nổi tiếng xử lý sự vắng mặt của ngôi sao lớn nhất. Tôi từng viết: "Tôi đào số liệu như đào tầng trầm tích: lớp nào cũng có xương cốt của một câu chuyện." Trận hòa 0-0 trước Angola trước đó ba ngày đã đặt Hossam Hassan vào làn sóng chỉ trích. Một đội bóng được đánh giá vượt trội, sở hữu một trong những ngôi sao tấn công tốt nhất thế giới, không thể ghi bàn vào lưới một đội bóng trung bình. Áp lực từ truyền thông Ai Cập rất lớn. Hassan, một HLV từng quen với áp lực thời còn là cầu thủ, dùng cuộc họp báo sau trận gặp Nam Sudan để thanh minh: "Tôi luôn tôn trọng những lời chỉ trích, tôi đã quen với áp lực, tôi không trả lời bất cứ ai." Ông muốn xây dựng một tập thể không phụ thuộc vào bất kỳ cá nhân nào. "Ai Cập không phụ thuộc vào một người nào," ông nói. "Một đất nước 120 triệu dân không thể dựa vào một cầu thủ duy nhất." Nhưng câu nói đó, dù đúng về tinh thần, lại đi ngược với những gì diễn ra trên sân. Trận gặp Nam Sudan là một minh chứng cho một đội bóng có khả năng tấn công tốt, nhưng đối thủ quá yếu. Nam Sudan, một trong những đội bóng trẻ nhất thế giới về lịch sử hình thành, đã vỡ trận ngay từ hiệp một. Họ không có đủ thể lực, tổ chức và kinh nghiệm. 5-0 là một kết quả đẹp, nhưng nó chẳng nói lên điều gì về khả năng của đội tuyển này khi gặp một đối thủ thực sự mạnh. Những con số biết chạy? Không, những con số này chỉ đang chạy trên một mặt cỏ quá dễ dàng. Hãy nhìn dữ liệu trận gặp Angola. Ai Cập cầm bóng nhiều, nhưng không tạo ra cơ hội rõ rệt. Sự vắng mặt của Salah khiến hàng công mất đi một mũi nhọn có khả năng xuyên phá hàng thủ số đông. Các cầu thủ thay thế, dù nỗ lực, không có phẩm chất để bù đắp cho việc thiếu một cầu thủ ghi 30 bàn mỗi mùa ở châu Âu. Đó là điểm mù lớn nhất trong tuyên bố của Hassan: ông nói về một tập thể, nhưng tập thể đó vừa rất khó khăn để ghi bàn vào lưới một đội bóng trung bình như Angola. Nếu không có Salah, Ai Cập vẫn có thể thắng Nam Sudan, nhưng liệu họ có thể thắng một đội bóng châu Phi già dơ hơn? Tôi không chắc. Tôi đã dành nhiều năm quan sát các đội tuyển trẻ và nhận ra rằng sự phụ thuộc vào một ngôi sao không phải là điều xấu xa về mặt đạo đức. Nó là một thực tế chiến thuật. Khi bạn sở hữu một cầu thủ có thể tạo ra sự khác biệt bằng một pha bóng, bạn sẽ xây dựng đội hình xung quanh cậu ấy. Mbappé không phải là phép màu; cậu ấy là tổng của mười nghìn con số biết chạy. Salah cũng vậy. Nhưng sự khác biệt nằm ở chỗ: Mbappé thường xuyên có mặt, còn Salah không phải lúc nào cũng sẵn sàng. Khi một đội tuyển phải dựa vào một cầu thủ vắng mặt, câu chuyện lập tức thay đổi. Mâu thuẫn giữa FA và HLV là điểm nóng nhất. Liên đoàn nói về sân nhân tạo; HLV nói về lý do cá nhân. Điều đó cho thấy sự thiếu đồng bộ trong truyền thông, hoặc tệ hơn, là một sự che giấu có chủ đích. Trong nhiều năm làm nghề, tôi nhận ra rằng khi hai cơ quan trong cùng một hệ thống không thể thống nhất một câu chuyện, thì câu chuyện thứ ba sẽ xuất hiện: sự thật nằm ở giữa. Có thể Salah vắng mặt vì lý do cá nhân, nhưng FA đã cố gắng bảo vệ hình ảnh của cầu thủ bằng cách đưa ra một lý do khác dễ chấp nhận hơn. Có thể sân nhân tạo thực sự ảnh hưởng, nhưng HLV không muốn thừa nhận rằng ông thiếu ngôi sao lớn nhất của mình. Dù thế nào, một mâu thuẫn công khai như vậy sẽ làm xói mòn lòng tin. Trong phòng họp báo, tôi ghi chú rất nhanh. Hassan nói về "những cầu thủ trung thành đang có mặt", một cách nói tế nhị để phân biệt giữa những người có mặt và những người vắng mặt. Ông cũng đề cập đến "thời điểm bắt đầu giải vô địch quốc gia Ai Cập" khiến các cầu thủ "chưa sẵn sàng", và yếu tố sân bãi, thời tiết. Nhưng trong bóng đá đỉnh cao, người ta không có quyền viện lý do. World Cup không chờ bạn. Vòng loại AFCON cũng không chờ. Một nhà cầm quân giàu kinh nghiệm như Hassan biết điều đó. Vì vậy, lời nói của ông nghe như một lời biện minh, và lời biện minh thường là dấu hiệu của sự yếu thế. Tôi tự hỏi: Nếu Ai Cập gặp một đội bóng như Morocco, Senegal hay Algeria ở vòng loại này, và Salah không có mặt, thì tập thể "không phụ thuộc vào cá nhân" của Hassan sẽ phản ứng thế nào? Đó là câu hỏi chưa thể trả lời ngay. Trận thắng 5-0 trước Nam Sudan tạo ra một ảo giác về sức mạnh. Nhưng tôi đã học được rằng ảo giác trong bóng đá chỉ kéo dài cho đến khi bạn gặp một đối thủ không sợ bạn. Một mùa giải chỉ là một mùa giải; ba mùa giải là lời thú nhận của một cầu thủ. Với một đội tuyển quốc gia, cũng vậy. Hai trận đấu không đủ để tuyên bố một hệ thống đã vận hành. Có một điều khác khiến tôi bận tâm. Đội tuyển Ai Cập có truyền thống dựa vào những cá nhân kiệt xuất: từ Abutrika, về sau là Salah. Những người hâm mộ kỳ vọng vào ngôi sao của họ. Khi một huyền thoại như Hossam Hassan lên tiếng rằng đội tuyển không phụ thuộc vào một cá nhân nào, ông không chỉ đang trả lời báo chí. Ông đang cố gắng viết lại câu chuyện văn hóa của cả một đất nước. Điều đó tham vọng hơn nhiều so với việc ghi bàn. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: một tập thể không phụ thuộc vào cá nhân nào phải được xây dựng từ những học viện, từ những giải trẻ, từ một hệ thống đào tạo ra những cầu thủ có thể thay thế nhau. Liệu bóng đá Ai Cập có hệ thống đó không? Hay họ vẫn đang sống nhờ vào sự tỏa sáng của một ngôi sao xuất khẩu? Tôi nhớ đến những cậu bé tôi gặp ở Cebu, những đứa trẻ đá chân trần trên cát. Ở Cebu, không có màn hình LED, nhưng mỗi bước chân đều đếm được. Họ không có một Mohamed Salah, họ có mười một cầu thủ cố gắng. Nhưng giữa cố gắng và đẳng cấp là một khoảng cách rất lớn. Ai Cập đang ở trong tình trạng đặc biệt: họ có một ngôi sao đẳng cấp thế giới, nhưng họ không thể dựa vào anh ta mọi lúc. Điều đó buộc họ phải xây dựng một kế hoạch dự phòng. Hassan nói rằng ông làm việc với những cầu thủ trung thành, nhưng sự trung thành không thể thay thế cho tài năng. Tôi đã có cơ hội theo dõi nhiều lò đào tạo trẻ ở Đông Nam Á, nơi người ta luôn mơ về một "Salah của riêng mình" – một cầu thủ có thể vươn ra biển lớn. Nhưng tôi hiểu rằng một quốc gia không thể chỉ chờ đợi một thiên tài xuất hiện. Các học viện cần xây dựng hệ thống, cần dữ liệu, cần những con người thầm lặng làm nền móng. Ai Cập có lợi thế về dân số 120 triệu, nhưng dân số không tự chuyển hóa thành tài năng. Nó cần đầu tư, cần huấn luyện viên giỏi, cần sự kiên nhẫn. Và khi một đội tuyển quốc gia có một cầu thủ như Salah, hệ thống đào tạo trẻ có thể học hỏi từ chính sự vắng mặt của anh ta: làm thế nào để lấp đầy khoảng trống mà một ngôi sao để lại? Trong nhiều năm, tôi viết về những cậu bé chạy nhanh hơn cả trái bóng, những con người sống bên ngoài phạm vi quét của GPS. Họ không có dữ liệu, nhưng họ có khao khát. Và khi tôi nhìn đội tuyển Ai Cập thi đấu mà không có Salah, tôi thấy một đội bóng giống như những cậu bé đó: đang cố gắng chứng minh rằng mình có thể tồn tại mà không cần một ngôi sao. Nhưng khao khát không đủ. Cần có kế hoạch, cần có mô hình, cần có những đường chuyền đã được rèn luyện từ hàng nghìn buổi tập. Một chiến thắng 5-0 trước Nam Sudan có thể khiến người hâm mộ hài lòng, nhưng nó không xóa đi việc hàng công của Ai Cập đã bế tắc ở Angola. Câu chuyện của Ai Cập là một câu chuyện về sự chuyển giao. Họ đang cố gắng rời khỏi kỷ nguyên Salah để bước vào một kỷ nguyên tập thể, dù Salah vẫn còn chơi ở đỉnh cao. Điều đó giống như một đứa trẻ tập đi khi cha mẹ vẫn còn nắm tay. Hossam Hassan muốn chứng minh rằng Ai Cập có thể tự đi. Nhưng trận đấu với Angola cho thấy họ vẫn cần một bàn tay nắm. Và vị HLV, bằng lời nói của mình, đã tiết lộ rằng ông hiểu rất rõ sự mong manh đó. Những lời biện minh của ông cho thấy một người đang cố gắng quản lý kỳ vọng của một quốc gia. Tôi dừng lại trước một quầy bán báo khi rời sân. Trên trang nhất là kết quả 5-0, cùng dòng tít: "Ai Cập chứng minh không cần Salah?" Tôi lắc đầu. Một trận đấu với đội bóng yếu nhất bảng không chứng minh được điều gì. Nhưng tôi hiểu sức hút của một tựa bài như vậy. Trong thời đại mạng xã hội, chúng ta luôn tìm kiếm những kết luận nhanh chóng. Tuy nhiên, bóng đá không vận hành theo cách đó. Cần có thời gian, cần có nhiều trận đấu, cần có những thất bại để kiểm tra táo bạo. Tôi rời Cairo vài ngày sau đó. Trên máy bay, tôi mở cuốn sổ ghi chú và nhìn lại những con số tôi đã viết: hai trận đấu, một trận hòa, năm bàn thắng, hai lý do giải thích cho một sự vắng mặt. Những con số đó là một câu chuyện đầy đủ. Nó kể về một đội bóng lớn đang loay hoay xác định bản sắc. Nó kể về một vị HLV huyền thoại chiến đấu với truyền thông. Nó kể về một ngôi sao toàn cầu vắng mặt, và cả một quốc gia phải học cách sống không có anh. Và đó chính là điều khiến bóng đá trở nên thú vị: bóng đá luôn nhiều hơn thắng thua, mà là cách chúng ta giải thích thắng thua. Khi máy bay cất cánh, tôi nhìn ra cửa sổ, ánh đèn Cairo xa dần. Tôi nghĩ về những lời của Hassan: "Ai Cập không phụ thuộc vào một người nào." Có thể ông đúng, có thể ông sai. Nhưng điều chắc chắn là: sự phụ thuộc lớn nhất của Ai Cập hiện tại không phải là một cầu thủ; đó là khả năng kể một câu chuyện nhất quán về chính mình. Và như tôi đã học được từ những tầng trầm tích, bất kỳ câu chuyện nào cũng cần có thời gian để lắng đọng. Trước khi nói đến độc giả, hãy nhìn xem nó được viết ra bởi ai, trong hoàn cảnh nào, và nó đang phục vụ cho điều gì.