Hà Nội 2026: Một giải võ thuật và cuộc tranh luận về cách chấm điểm

Đêm thứ ba của giải, ở hàng ghế thứ tư sát đài, tôi đếm được ba tờ phiếu khác nhau cho cùng một hiệp đấu. Vị giám định ngồi bên trái ghi 4-1 cho võ sĩ áo xanh Trần Đình Khoa, đơn vị Hà Nội. Người ngồi giữa ghi 3-2 cho võ sĩ áo đỏ Lê Văn Thạch, đơn vị Hải Phòng. Người bên phải ghi hòa. Hiệp đấu kéo dài chưa đầy hai phút, vậy mà ba người ngồi cách nhau chưa tới hai mét lại nhìn ra ba trận đấu khác nhau.

Khi trọng tài chính nâng tay võ sĩ áo xanh, khán đài sân Hàng Đẫy nổ ra một tràng huýt dài. Không ai trong ban tổ chức giải thích được vì sao tờ phiếu bên trái lại chênh lệch đến vậy. Bốn mươi hai trận của giải năm nay đã khép lại, mười một trận phải phân định bằng phiếu chấm. Bảy trong số mười một trận đó thuộc về võ sĩ của đơn vị chủ nhà.

Đó là dữ liệu. Phần còn lại là câu hỏi.

Giải võ thuật và quyền anh toàn miền được tổ chức tại Hà Nội những tháng cuối năm 2026, trong điều kiện ngành thể dục thể thao còn đang dựng lại sau chiến tranh. Sân Hàng Đẫy đưa vào sử dụng đã hơn hai mươi năm, mặt sàn còn tốt, nhưng phòng thay đồ phải dùng chung. Phong trào Khỏe vì nước đã bước sang thập niên thứ tư, các cơ quan và xí nghiệp vẫn duy trì luyện tập buổi sáng đều đặn. Nguồn lực cho một giải cấp miền vì thế rất hẹp: không có phòng ghi hình, không có bác sĩ riêng cho từng đơn vị, không có bảng điểm điện tử.

Điều quan trọng nhất lại không nằm ở tiền. Giải này chưa có một bản điều lệ chấm điểm viết thành văn. Ban tổ chức phát cho mỗi giám định một tờ giấy kẻ ô, in sẵn số hiệp và số thứ tự hai võ sĩ. Cách cho điểm thì mỗi người tự hiểu theo trường phái mình được học. Có người chấm theo số đòn trúng đích. Có người chấm theo mức độ hiệu quả của đòn. Có người trừ điểm võ sĩ nếu tư thế thủ không vững, dù chưa ăn đòn nào.

Ba thang điểm, ba kết quả, một trận đấu.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi qua mười hai buổi thi đấu của giải, tôi ghi lại từng phiếu chấm và đối chiếu với diễn biến trên đài. Sự khác biệt không nằm ở năng lực quan sát của trọng tài.

Ở nhóm trận có võ sĩ chủ nhà, tỷ lệ phiếu thuận cho võ sĩ chủ nhà là bảy trên mười một. Ở nhóm trận không có võ sĩ chủ nhà, tỷ lệ này giảm còn hai trên chín. Chênh lệch đó không chứng minh gian lận. Nó chứng minh một điều khác: khi không có tiêu chí viết thành văn, mỗi giám định sẽ tự chọn tiêu chí có lợi cho cách hiểu của mình, và cách hiểu ấy thường nghiêng về võ sĩ mà mình quen nhìn thấy nhiều hơn.

Khi luật không được viết ra, người chấm điểm buộc phải chấm bằng ký ức nghề nghiệp của chính mình, và ký ức thì luôn thiên vị.

Tôi kiểm chứng theo cách khác. Tôi lấy ba hiệp đấu mà cả ba giám định cho kết quả giống nhau, rồi so với ba hiệp đấu có kết quả chênh lệch. Ở nhóm đầu, các hiệp đều kết thúc bằng đòn dứt điểm rõ ràng hoặc bằng sự lấn lướt liên tục thấy được từ khán đài. Ở nhóm sau, phần lớn thời gian hiệp đấu diễn ra ở cự ly trung bình, hai võ sĩ đổi đòn cân bằng, không ai kiểm soát thế trận. Nói cách khác, trọng tài chỉ bất đồng khi trận đấu mơ hồ. Khi trận đấu rõ, không ai bất đồng.

Đây là điểm mà phần lớn khán giả bỏ qua. Họ gọi đó là lỗi của trọng tài. Nhưng trọng tài trong giải này thực ra rất nhất quán, mỗi người nhất quán với trường phái của chính mình. Sự bất nhất quán nằm ở tầng hệ thống, không nằm ở con người. Trọng tài không tạo ra lỗi, họ chỉ ghi nhận những gì luật đã có sẵn.

Khâu cân ký cũng đáng ghi vào sổ. Giải chia bốn hạng cân theo quy định của ban tổ chức, mỗi võ sĩ chỉ được cân một lần vào buổi sáng ngày thi đấu. Không có quy định cân lại, không có quy định bù nước. Với một giải phong trào, sai số đó nằm trong ngưỡng chấp nhận được, nhưng nó là một dòng cần lưu lại để lần sau đối chiếu.

Khán đài đêm thứ ba la ó vị giám định ngồi bên trái. Tôi hiểu vì sao họ la. Một võ sĩ tập luyện mười năm, đi thi đấu xa nhà, thua bằng một tờ phiếu chấm không ai đọc được nội dung, nỗi bức xúc đó là có lý. Nhưng nếu hôm đó ban tổ chức đổi vị giám định ấy sang người khác, kết quả khó nói trước vẫn có thể giống hệt, vì tiêu chí vẫn không đổi.

Điều đáng lo hơn nằm ở chỗ khác. Đơn vị chủ nhà tổ chức giải, lo hậu cần, lo sân bãi, lo ăn ở cho các đoàn. Một đơn vị vừa làm chủ nhà vừa có võ sĩ tranh giải là cấu trúc luôn tạo ra nghi ngờ, kể cả khi không ai làm gì sai. Cách sửa không phải là rút đơn vị chủ nhà khỏi giải. Cách sửa là để ba giám định đến từ ba đơn vị khác nhau, và không đơn vị nào trong số đó có võ sĩ trên đài.

Hiệp thứ ba của đêm khai mạc giải này là quyết định gây tranh cãi đầu tiên. Nó đã được ghi vào biên bản. Tôi cho rằng nên giữ nguyên biên bản đó, không sửa, không xóa, không rút kinh nghiệm bằng cách quên đi. Sai lầm đầu tiên không phải để quên, mà để làm mốc so sánh. Ba năm nữa, khi giải có điều lệ chấm điểm viết thành văn, người ta sẽ cần đúng tờ biên bản này để biết mình đã đi được bao xa.

Dữ liệu chỉ im lặng cho đến khi người ta hỏi đúng câu. Bốn mươi hai trận đấu, mười một phiếu quyết định, bảy phiếu nghiêng về chủ nhà, đó chưa phải là bản án. Đó là câu hỏi đúng.

Ban tổ chức giải năm nay nên làm ba việc trước mùa sau: viết một bản điều lệ chấm điểm có thứ tự ưu tiên rõ ràng, phân công ba giám định từ ba đơn vị không liên quan đến võ sĩ trên đài, và mở một cuốn sổ ghi lại toàn bộ phiếu chấm để bất kỳ ai cũng tra được.

Sân cỏ trống vẫn giữ nguyên luật; người ta chỉ nhìn rõ hơn khi không có ồn ào. Một giải võ thuật không cần khán đài im lặng. Nó chỉ cần mỗi tờ phiếu chấm đủ rõ để giải thích được bằng lời, trước cả khi được giải thích bằng tiếng huýt sáo.

Người viết đã đối chiếu biên bản của ban tổ chức giải và phiếu chấm của mười hai buổi thi đấu. Các trận không có phiếu chấm lưu lại đã được ghi chú riêng và không đưa vào bảng đối chiếu.