Asiad 20: Teqball lần đầu ghi huy chương, Karate nối dài truyền thống

Ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ môn Teqball tại Asiad 20, khi Dsouza Quimcy Joaquim đưa cú chạm cuối cùng bay ra ngoài đường biên, tỷ số 2-0 khép lại và Nguyễn Hoàng Minh Tân cùng Trịnh Gia Nghi bước vào lịch sử đoàn thể thao Việt Nam. Không có màn ăn mừng dài, không có tiếng gầm. Hai VĐV đứng yên trên mặt sân, mắt vẫn dán theo quả bóng lăn về phía khán đài. Phải mất vài giây, Gia Nghi mới quay sang đồng đội. Trong những bộ môn mới, người ta thường không tin ngay vào kết quả mình vừa tạo ra, và khoảng lặng ấy nói nhiều hơn bất kỳ động tác ăn mừng nào. Đối thủ của họ là cặp VĐV Ấn Độ Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran. Teqball lần đầu tiên được đưa vào chương trình thi đấu của Asiad, nên tấm HCĐ này cần được đọc bằng một hệ quy chiếu khác với huy chương ở những môn truyền thống. Luật chơi kết hợp yếu tố bóng đá và bóng bàn: VĐV chỉ được chạm bóng tối đa ba lần trước khi đưa bóng sang phần bàn đối phương, không dùng tay, không chạm liên tiếp hai lần bằng cùng một bộ phận cơ thể, và mọi pha chạm phải diễn ra khi bóng còn trong tầm kiểm soát trên mặt bàn cong. Ở nội dung đôi, hai VĐV buộc phải luân phiên chạm bóng, nên chỉ cần lệch một nhịp phối hợp là mất điểm ngay. Bóng bàn cho tốc độ, bóng đá cho kỹ thuật, còn Teqball lấy cả hai rồi cộng thêm một biến số mà không môn nào có: mặt bàn cong. Quỹ đạo bóng sau khi chạm bàn không đi theo đường thẳng, mà uốn theo độ nghiêng của mặt phẳng, buộc VĐV phải đọc quỹ đạo trước cả khi bóng rời chân đối phương. Vì thế môn này thưởng cho phản xạ và khả năng kiểm soát bóng bằng mọi bộ phận trừ tay, chứ không thưởng cho sức mạnh thuần túy. Ai từng chơi bóng phong trào đều biết cảm giác đỡ một đường bóng xoáy bằng ngực hoặc bằng đùi khó hơn nhiều so với đỡ bằng lòng bàn chân, và Teqball đẩy khó khăn đó lên cấp độ thi đấu. Ở Việt Nam, Teqball còn khá mới lạ. Điều đó khiến kết quả của Minh Tân và Gia Nghi không chỉ là một tấm huy chương, mà là một mốc thiết lập chuẩn mực: lần đầu các VĐV Việt Nam bước ra đấu trường châu lục ở bộ môn này và ngay lập tức có mặt trên bục. Nhưng chính vì đây là giải đấu đầu tiên, mặt bằng cạnh tranh chưa đủ dày, và tấm HCĐ này cần được đặt cạnh một sự kiện khác trong cùng buổi sáng để thấy bức tranh đầy đủ hơn. Ở nội dung đôi nam, Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa để thua cặp VĐV Iraq trong trận tranh HCĐ. Cùng một bộ môn, cùng một ngày, một cặp thắng và một cặp thua. Khoảng cách giữa HCĐ và vị trí thứ tư ở Teqball đôi khi chỉ là một nhịp luân chuyển bóng sai, và đó là điểm cần ghi nhớ khi đánh giá thành tích của đoàn trong ngày thi đấu đầu tiên. Tôi không tin vào mắt mình; tôi tin vào những nhịp chạy lặp lại trên sân. Với Teqball, cái nhịp chạy ấy không phải bước chân mà là nhịp chạm bóng luân phiên giữa hai VĐV. Xem lại diễn biến trận tranh HCĐ của Minh Tân và Gia Nghi, điều đáng chú ý không nằm ở những pha dứt điểm, mà ở việc cặp này giữ được nhịp luân chuyển ổn định qua phần lớn các pha bóng dài. Khi nhịp đó vỡ, điểm thường thuộc về đối phương; khi nhịp đó giữ, họ thắng pha bóng. Đây là nguyên tắc chung của mọi nội dung đôi, không riêng Teqball: sức mạnh cá nhân không bù được sự lệch nhịp. Rồi đến Karate. Ở nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ, Bùi Ngọc Nhi để thua Ono Maho của chủ nhà Nhật Bản với tỷ số 0-5 ở trận mở màn, sau đó lần lượt đánh bại Choi Haeun của Hàn Quốc 5-0 và Leong Wai Yee Shannon của Singapore 4-1 để giành HCĐ. Nhìn vào ba tỷ số đó, người đọc quen với các môn đối kháng có thể thấy một nghịch lý: thua trận đầu với cách biệt lớn nhất, rồi thắng hai trận sau với biên độ thu hẹp dần. Kata không phải nội dung đối kháng trực tiếp. Đây là nội dung chấm điểm biểu diễn, và tỷ số phản ánh khoảng cách giữa các bài thi chứ không phải số đòn trúng đích. Khi Ngọc Nhi thua 0-5 trước Ono Maho, đó là khoảng cách giữa một VĐV chủ nhà được đào tạo trong hệ thống Kata lâu đời và một VĐV vẫn đang tìm chỗ đứng ở đấu trường châu lục. Khi cô thắng Choi Haeun 5-0, đó là sự đảo chiều hoàn toàn trên cùng một thang điểm. Hai kết quả trái ngược trong cùng một buổi thi nói lên điều quan trọng: phong độ trong Kata được quyết định bởi từng lượt biểu diễn, không bởi đẳng cấp được gán trước. Kỷ luật không phải là cấm đoán, mà là sự rõ ràng đến tàn nhẫn. Trong Kata, không có chỗ cho sự mơ hồ: ban giám khảo chấm trên các tiêu chí kỹ thuật, nhịp điệu, sức mạnh, sự tập trung và tính nhất quán của toàn bài. Một bài thi bị trừ điểm vì mất thăng bằng ở một thế đứng, vì nhịp thở lệch, vì ánh mắt rời khỏi hướng quy định. Ngọc Nhi thua trận đầu vì khoảng cách ở chính những tiêu chí này, và thắng hai trận sau vì cô lấp được những khoảng trống đó trong khoảng thời gian rất ngắn giữa các lượt thi. Sức bền tâm lý và khả năng tự điều chỉnh sau một trận thua đậm là một nửa của thành tích. Thành tích này nối tiếp những dấu ấn của Ngọc Nhi tại SEA Games 33 và các giải trẻ châu Á. Tại Asiad 20, cô vẫn còn cơ hội tranh thêm huy chương khi cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9. Trong cùng buổi sáng, đoàn thể thao Việt Nam khép lại phần thi của mình với hai tấm HCĐ. Nhìn sang bảng tổng sắp sau gần nửa ngày thi đấu, đoàn Trung Quốc vươn lên dẫn đầu với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ. VĐV Lin Xinyu ở nội dung ba môn phối hợp nữ là người mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại Asiad 20. Chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV và 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi đoàn có 1 HCV, lần lượt xếp từ thứ ba đến thứ năm. Đoàn thể thao Việt Nam tạm xếp thứ chín với 2 HCĐ. Hai tấm HCĐ trong cùng một buổi sáng dễ bị đọc như một tín hiệu đồng nhất, trong khi thực tế chúng nằm ở hai phía đối lập của cùng một vấn đề. Tấm HCĐ của Teqball đến từ một môn vừa được đưa vào chương trình Asiad. Đây là lợi thế thời điểm: khi mặt bằng cạnh tranh chưa hình thành đầy đủ, một quốc gia chuẩn bị sớm có thể có mặt trên bục trước khi các nền thể thao lớn kịp đầu tư hệ thống. Điều đó không làm giảm giá trị tấm huy chương, nhưng nó đặt ra câu hỏi về việc duy trì vị thế khi bộ môn này phổ cập và các đoàn khác bắt đầu xây dựng lực lượng bài bản. Tấm HCĐ của Kata thì ngược lại. Đây là nội dung có lịch sử lâu dài, hệ thống đào tạo dày, và Nhật Bản, Hàn Quốc đều thuộc nhóm dẫn đầu thế giới. Thắng được một VĐV Hàn Quốc với tỷ số 5-0 ở một nội dung như vậy có trọng lượng khác hẳn. Nếu chỉ nhìn vào con số hai HCĐ trên bảng tổng sắp, người ta sẽ vô tình đánh đồng hai kết quả vốn không cùng độ khó. Điểm đáng chú ý thứ hai nằm ở trận thua của Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa. Một đoàn thể thao có hai cặp Teqball cùng bước vào trận tranh HCĐ, thắng một và thua một, cho thấy trình độ không nằm ở một cá nhân đơn lẻ mà ở cả một nhóm. Với một bộ môn mới, việc có hai cặp vào đến trận tranh huy chương là dữ kiện quan trọng hơn bản thân kết quả từng trận. Điều tôi muốn nói không phải là tấm HCĐ nào quý hơn. Mà là cách chúng ta đọc bảng tổng sắp đang có vấn đề. Một đoàn xếp thứ chín với 2 HCĐ có thể đang làm rất tốt ở những môn mới và rất vất vả ở những môn cũ, và bảng tổng sắp không phân biệt hai điều đó. Sự sụp đổ không tới từ một trận thua, mà từ những vết nứt không ai muốn soi vào; ngược lại, một bước tiến cũng không đến từ một tấm huy chương, mà từ việc duy trì được nó ở giải sau. Ngọc Nhi còn cơ hội khi cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ gặp Nepal vào ngày 22/9. Với Teqball, câu hỏi mở ra không phải là tấm HCĐ tiếp theo, mà là liệu bộ môn này có được đưa vào hệ thống đào tạo trẻ hay không. Một tấm huy chương ở giải đầu tiên là tín hiệu; một chương trình đào tạo bài bản mới là câu trả lời. Sự khác biệt giữa lợi thế thời điểm và năng lực thực sự chỉ lộ ra ở giải đấu thứ hai.