Giải Vô địch Điền kinh Thế giới Thể thức Mới: Khi Liên đoàn Tự Biến Mình Thành Nhà Tổ chức

Bernie ngồi ở hàng ghế thứ ba của khán đài phụ, nơi không camera nào chiếu tới. Ông ta không xem vận động viên. Ông ta đếm người. Tôi ngồi cách Bernie hai ghế, và trong bốn mươi phút, tôi đếm được mười bảy người bỏ về trước nội dung cuối. Đó là năm 2026, ở Busan, trong một buổi tối mà tôi đã dành sáu tháng sau đó để học lại cách đọc một giải đấu điền kinh từ đầu. Bernie nói với tôi một câu mà tôi mang theo suốt ba thập kỷ: "Khán giả không đến xem kỷ lục. Họ đến xem một câu chuyện có thể kể lại vào sáng hôm sau."

Mùa thu này, tại Budapest, từ ngày 11 đến 13 tháng 9, Liên đoàn Điền kinh Thế giới sẽ tổ chức một giải đấu mà họ tự gọi là Ultimate Championship. Ba ngày. Một chiếc cúp duy nhất. Không huy chương. Một tấm thảm đỏ. Một mặt sân thi đấu sơn màu đen. Mười triệu đô la tiền thưởng. Và một sự thật cấu trúc mà tôi phải nói rõ ngay từ đây: đây là giải đấu được tổ chức vì lịch trống, không phải vì nhu cầu thị trường. Mùa giải năm nay là mùa đầu tiên kể từ sau đại dịch không kết thúc bằng một kỳ Olympic hay một giải vô địch thế giới. Liên đoàn nhìn vào khoảng trống đó và quyết định tự lấp nó bằng một sản phẩm của chính mình. Điều đó không sai. Nhưng nó đặt ra một tiêu chuẩn khắc nghiệt hơn nhiều so với việc mở rộng theo nhu cầu.

Trong suốt ba mươi năm đứng ở hành lang phòng thay đồ, tôi học được rằng một giải đấu tự giới thiệu về mình bằng thảm đỏ là một giải đấu đang cố gắng thuyết phục ai đó ngoài khán đài. Cái mặt sân đen đó không phải chi tiết trang trí. Nó là tuyên ngôn. Nó nói rằng sản phẩm này được thiết kế cho khung hình truyền hình, không phải cho guồng quay hồi phục của vận động viên. Và khi buổi công bố dùng Noah Lyles làm người dẫn chương trình và Armand Duplantis làm ca sĩ hát trước giờ thi đấu, thì cấu trúc của giải đã tự khai báo bản chất: đây là một sản phẩm giải trí có nội dung điền kinh bên trong, chứ không phải một cuộc thi tìm ra người chạy nhanh nhất.

Tôi đã có lần chứng kiến một vận động viên 800m về nhì với cách biệt 0,08 giây ngồi khóc không phải vì thua, mà vì huấn luyện viên bắt cô chạy sai chiến thuật. Nhịp thở của cô ấy ở vòng cuối là 52 nhịp một phút, và tôi đếm được từ khán đài khi đồng hồ bấm giờ của tôi đã dừng. Đó là lý do tôi không tin vào những con số được trình bày trên bảng. Mười triệu đô la là con số dễ bị đọc sai nhất trong toàn bộ câu chuyện này. Công chúng sẽ đọc nó như tổng số tiền chia cho mười mấy nội dung rồi chia tiếp cho tám đến mười hai vận động viên mỗi nội dung. Nhưng tài liệu công bố không nói đó là tổng quỹ, là số được bảo đảm, hay là số phụ thuộc vào doanh thu truyền hình. Không có cấu trúc thưởng theo từng hạng, không có độ sâu chương trình thi đấu. Bốn lỗ hổng thông tin đó khiến mọi đánh giá về tính khả thi tài chính của giải trở thành phỏng đoán.

Và đây là điểm tôi muốn người đọc thấy rõ hơn cả: Liên đoàn Điền kinh Thế giới đang chuyển vai từ cơ quan quản lý sang nhà tổ chức kinh doanh. Sự dịch chuyển đó có hệ quả dài hạn lớn hơn bất kỳ sự tham gia của cá nhân vận động viên nào. Cơ chế cũ sử dụng khái niệm chờ mùa, khái niệm chu kỳ bốn năm và hai năm, và nó được vận hành bởi các liên đoàn quốc gia. Cơ chế mới dùng ngân sách trung ương để dựng một sản phẩm thương hiệu riêng. Người nắm rủi ro không còn là một nhà tổ chức tư nhân nữa, mà là chính bảng cân đối của môn thể thao. Nếu thất bại, tiền mất không nằm ở một công ty nào cả. Nó nằm ở quỹ phát triển cơ sở, ở tiền đào tạo trẻ, ở những nơi không ai đếm.

Tôi đã ngồi đủ lâu trong ngành để nhớ một lượt thất bại tương tự. Grand Slam Track, một sản phẩm do tư nhân khởi xướng, kết thúc vì vấn đề tài chính. Bài viết công bố về giải mới thậm chí còn dẫn lại so sánh đó và đặt câu hỏi rằng ta đã từng ở đây chưa. Câu hỏi đó đúng. Nhưng câu trả lời còn khắc nghiệt hơn: nếu mô hình tư nhân thất bại bằng cách đốt tiền của nhà đầu tư, thì mô hình do liên đoàn bảo trợ thất bại bằng cách đốt tiền của những đứa trẻ mười bốn tuổi chưa có giày chạy đúng chuẩn ở một tỉnh lẻ. Đó là kênh truyền dẫn ít được nhìn thấy nhất và cũng gây tổn thương nhất.

Có một chi tiết nhỏ trong tài liệu công bố khiến tôi dừng lại lâu nhất. Duplantis được ghi nhận là đang nhắm tới một kỷ lục thế giới khác. Nhưng tài liệu không đưa ra một độ cao cụ thể nào, không có dữ liệu gió, không có thông số thiết bị, không có thông tin về việc giải đấu có đủ điều kiện phê chuẩn kỷ lục hay không. Nếu giải được cấu trúc như một sự kiện thương mại đặc biệt thay vì một cuộc thi được liên đoàn phê chuẩn đầy đủ, thì bất kỳ thành tích nào lập được ở đó sẽ đứng trước nguy cơ không được công nhận. Một giải đấu đặt tên mình bằng chữ "Ultimate" mà không bảo đảm được quyền phê chuẩn thành tích thì đang tự mâu thuẫn ngay từ tên gọi.

Về phía mặt sân kỹ thuật, tôi có một dự đoán hành vi mà tôi tin là đúng. Việc bỏ huy chương sẽ thay đổi cấu trúc rủi ro của vận động viên. Huy chương mang giá trị phi tiền tệ: tiền thưởng từ liên đoàn quốc gia, chế độ đãi ngộ nhà nước, vị trí trong lịch sử. Một chiếc cúp và một quỹ tiền mặt thay thế giá trị biểu tượng bằng giá trị thương mại. Điều đó có xu hướng làm tăng khẩu vị rủi ro trong các lần thử kỷ lục, và làm giảm nó trong các cuộc đua chiến thuật. Bạn sẽ thấy người ta nâng xà sớm hơn. Bạn sẽ thấy người ta chạy vòng loại như chạy chung kết.

Ở tuổi sáu mươi, tôi không còn đứng ở hành lang phòng thay đồ nữa. Nhưng tôi vẫn biết mùi chiến thắng và mùi nước mắt không khác nhau. Cả hai đều là mùi của mồ hôi đã khô. Vấn đề của một giải đấu như thế này không nằm ở việc nó có hấp dẫn hay không. Nó nằm ở chỗ: sau khi đèn tắt, sau khi thảm đỏ được cuộn lại, ai sẽ nhớ tên người về nhì? Nếu không ai nhớ, thì đó không phải là điền kinh. Đó là một buổi trình diễn. Và điền kinh đã sống một trăm hai mươi năm nhờ vào việc người ta nhớ tên người về nhì.

Người ta hỏi phụ nữ hiểu gì về chiến thuật. Tôi trả lời bằng cách đếm nhịp thở của vận động viên từ khán đài, chính xác hơn cả đồng hồ bấm giờ. Lần này, tôi đang đếm một thứ khác: số người bỏ về trước nội dung cuối. Nếu con số đó thấp hơn mười bảy, giải đấu này thành công. Nếu cao hơn, nó chỉ là một khoảng trống lịch được lấp bằng ánh đèn.